ONM- ABO Ebla 12, 2024
Walgahiin Waashingitan DCtti gaggeeffameen hoggantoonni Jaappaan, Filiippiinsii fi Ameerikaa barbaachisummaa seera galaanaa kabajuu cimsanii dubbatan.
Hoggantoonni Jaappaan, Filiippiinsii fi Ameerikaa gocha Chaayinaan Galaana Chaayinaa Kibbaa falmisiisaa ta’e keessatti raawwatte irratti “yaaddoo guddaa” ibsaniiru.
Beejiing waggoota dhiyoo asitti daandii bishaanii tarsiimoo kana irratti sochii ishee cimsitee kan jirtu yoo ta’u, keessumaa biyyoota Kibba Baha Eeshiyaa hedduu kutaalee galaanaa naannoo qarqara galaanaa isaanii jiran himatan keessaa tokko kan taate Filiippiinsi waliin waldhabdeen uumameera.
Ji’a darbe Pirezidaantiin Filiippiinsii Ferdinaand Maarkos erga waldhabdeen Toomaas Shool Lammaffaa irratti uumame loltoota Filiippiinsii madeessee fi dooniiwwan irratti miidhaa geessisee booda Maniilaan Chaayinaa irratti tarkaanfii farra akka fudhattu dubbataniiru.
“Amala balaa fi weeraraa Rippabilikni Ummata Chaayinaa [PRC] Galaana Chaayinaa Kibbaa keessatti agarsiiste irratti yaaddoo guddaa qabnu ibsina,” jechuun hoggantoonni sadan ibsa waloo xumura walgahii biyyoota sadan gidduutti yeroo jalqabaaf gaggeeffame irratti kennaniin, kan fudhate bakka Waashingitan DCtti argamu.
Beejiing guutummaan galaana Chaayinaa Kibbaa jechuun ni danda’ama sarara dash sagal jedhamu jalatti himatti, kunis bara 2016 mana murtii idil-addunyaatiin fudhatama dhabe.
Akkasumas Filippiins, Bruuneey, Maaleeziyaa fi Veetnaam kutaalee galaanaa kanaas himatu.
Ibsichi “barbaachisummaa mirga abbaa biyyummaa mootummoonni naannoo dinagdee isaanii adda ta’e [EEZ] keessa jiran seera idil-addunyaa wajjin kan walsimu kabajuu qabu, kunis Konveenshinii Seera Galaanaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii bara 1982 [UNCLOS] keessatti calaqqisa” jedheera.
Akkasumas, Chaayinaan “Galaana Chaayinaa Kibbaa keessatti dooniiwwan Eegdota Galaanaa fi milishaa galaanaa balaa fi dirqiin fayyadamuu” mormuun mootummaa sadan irra deebi’ee ibseera.
Lammaffaan Toomaas Shool, Filippiins keessatti Ayungin jedhamuun kan beekamu, ji’oota darban keessa bakka waldhabdeen dachaa Beejiingii fi Maniilaa gidduutti uumame yoo ta’u, eegdonni qarqara galaanaa Chaayinaa dooniiwwan garee dooniiwwan Filiippiinsii doonii itti yaadanii lafa bu’e Siyeraa Maadree irra jiraatan deebisee dhiyeessuuf yaalan irratti qawwee bishaanii fayyadamuun ture.
Shoal kun odola dhiha Filiippiinsii Palawan irraa gara kiiloo meetira 200 (maayilii 124) fagaatee kan argamu yoo ta’u, kunis EEZ Filiippiinsi keessa akka galchu UNCLOS ibseera jechuun Aljeeziraa Gabaaseera.
