OMN-ABO Guraandhala 6, 2024
Beelli hamaan guutummaa kaaba Itoophiyaa keessatti yeroo jabaataa jirutti, Sagantaan Nyaata Addunyaa (WFP) “balaa namoomaa guddaa” hambisuuf torban dhufan keessatti gargaarsa lubbuu baraaruu namoota miliyoona sadiif geessuuf tattaaffii taasifamu cimsee akka jiru ejensichi Kibxata har’aa beeksiseera.
“WFP, michoota keenya waliin ta’uun, kurmaana jalqabaa waggaa kanaa keessatti lammiilee Itoophiyaa miliyoonaan lakkaa’aman balaa beelaaf saaxilaman bira ga’uuf nuffii malee hojjechaa jira, kunis balaa namoomaa guddaa akka hin mudanne gargaara,” jedhan Itoophiyaatti Daarektarri Yeroo ejensichaa Kiriis Nikoi.
“WFPn kaaba Itoophiyaa keessatti wabii nyaataa hammaataa dhufuun garmalee yaaddoo qabu ibsuun, kunis bakka namoonni hedduun duraanuu beela hamaa isaan mudachaa jiru,” jechuun cimsanii dubbataniiru.
Ejensichi dhuma bara 2023 irraa eegalee hojiiwwan isaa Itoophiyaa keessatti hojii isaaf mala geejjibaa cimaa ta’e hojiirra oolchuun, uummata beela’ee gogiinsa, lolaa fi walitti bu’iinsaan miidhameef gargaarsi nyaataa murteessaa ta’e akka geessuuf hojjechaa jira.
Hojiin baqattootaa dhaabbata nyaataa kun murteessaa ta’uu dhaabbatichi gabaaseera.
Waldhabdeen Sudaan keessatti Ebla bara 2023 eegale dhangala’aa baqattootaa oofuu itti fufee waan jiruuf, baqattoonni Sudaan dabalataa 200,000 Itoophiyaa akka galan eegama, kunis yoo maallaqni dabalataa hin argamne gargaarsa baqattootaa WFP irratti dhiibbaa uuma.
Beela ka’aa jiru
WFP’n hanga ammaatti namoota naannoo Affaar, Amaaraa, Tigraay fi Somaalee keessatti namoota baay’ee saaxilamoo ta’an gara miiliyoona 6.2 ta’an WFPn dijitaalaan galmeessee jira jedhan Mr. Nikoi.
Dhuma torbee darbee ejensichaa fi Mootummaan Itiyoophiyaa beela kaabaa keessatti dabalaa dhufeef deebii kennuuf maallaqa hatattamaa akka argatan waamicha waloo dhiyeessan.
Hanga har’aatti namoonni miliyoona jahaa ol ta’an naannolee dhibee kanaan miidhaman hunda keessatti nyaataa fi maallaqa argachaa jiru, garuu qaawwi guddaan akka jiru OCHAn Jimaata akeekkachiiseera.
WFPn jalqaba baatii Muddee keessa raabsa nyaataa erga jalqabee as namoota miliyoona 1.2 naannolee sana keessa jiraniif geejjibsiisee jira, torban dhufan keessatti namoota miliyoona sadii bira ga’uuf kan yaadamee yoo ta’u, isaan keessaa miliyoona lamatti kan siqan Tigraay keessatti argamu.
Haa ta’u malee, ejensichi hanga Waxabajjii 2024tti namoota baay’ee saaxilamoo ta’an bira ga’uu fi gargaarsa geessuu fi hongeef deebii kennuu akka danda’uuf, kuusaa nyaataa biyyattii keessaa qabu guutuuf doolaara miiliyoona 142 hatattamaan barbaada.
“WFPn maallaqa dabalataa yoo hin arganne, ji’a Eblaa keessa baqattootaaf nyaata raabsuu dhaabuu qabna,” jedhan Obbo Nikoi.
Mootummaan Itoophiyaa madaalliin fedhii wabii nyaataa yeroo dhiyootti gaggeesseen bara 2024tti namoonni miliyoona 15.8 ta’an beelli akka isaan mudatuu fi gargaarsa nyaataa akka isaan barbaachisu tilmaameera, kunis namoota biyya keessaa buqqa’an miliyoona afur ol ta’anii fi namoota miiliyoona 7.2 ta’an kanneen wabii nyaataa cimaa sadarkaa olaanaa qabanii fi gargaarsa hatattamaa barbaadan dabalateeti.
Galmi waliigalaa namoota miliyoona 7.2 keessaa dhibbeentaa 40f gargaarsa nyaataa kennuudha, yoo qabeenyi jiraate, mootummaa fi michoonni biroo ammoo kanneen hafan ni deeggaru jechuun WFP ibseera.
Deebii ejensichaa keessatti waanti ijoo ta’e gargaarsa namoomaa irraa gara sagantaa dandamachuutti ce’uudha.
Kanaafis, WFPn bara 2024tti hojiiwwan jireenyaa fi sirna nyaataa Itoophiyaa cimsan, iskiimota bishaan sassaabuu, lafa jallisii fi qaqqabummaa gabaa fooyyessuu akkasumas muuxannoowwan gaggaarii qonnaa fi sassaabbii boodaa irratti leenjii kennuu dabalatee namoota miiliyoona 1.4 bira ga’uuf kaayyeffateera jechuun Mootummootni Gamtooman beeksiseera.
